همسایگان
مفاهیم:
وسط / کنار / بین، اول تا دهم، چپ / راست، جلو / پشت، جلو / عقب.
مهارتها:
کمک به همسایگان، احوالپرسی از همسایگان، کمک خواستن از همسایگان.
نگرشها:
زمانی که گروهی از مردم میخواهند چیزی را بسازند یا چیز جدیدی را امتحان کنند باید از پیش تعیین کنند که این چیز ممکن است چه تأثیری بر مردم بگذارد.
تأثیرات شناختی:
1- تأثیر شخصیت بر سرنوشت
2- مهربانی به حیوانات
3- همکاری در کارها
تم شناختی:
همسایه: در مورد آداب ارتباط با همسایگان و مواردی را که برای راحتی آنان باید در نظر گرفت، نکاتی را که میدانید به دانشآموزان تذکر دهید.
ارتباط با صفحات بخش:
1- در این تصویر چند کبوتر دیده میشود؟ برای آنها یک جمع و یک تفریق بنویس.
2- در این تصویر در هر جعبه چند لامپ رنگی دیده میشود؟ برای هر کدام یک جمع و یک تفریق بنویس.
3- روی هر شاخه چند برگ دیده میشود؟ برای هر کدام یک جمع و یک تفریق بنویس.
4- چند جوجه و مرغ در تصویر دیده میشود؟ برای آنها یک جمع و یک تفریق بنویس.
5- چند نفر در این تصویر دیده میشود؟ برای آنها یک جمع و یک تفریق بنویس.
صفحه 93 کتاب درسی
بشمار و بنویس:
به تعداد انگشتانی که دست سمت راست نشان میدهد از انگشتان دست سمت چپ ببند.
حالا چه عددی را نشان میدهد؟ تفریق مربوط به شکلها را بنویس.
توصیه به معلم: دانشآموزان از این صفحه با نماد تفریق و نوشتن یک عبارت تفریق آشنا میشوند.
توصیه به والدین: فرزند شما مفهوم تفریق را به صورتهای مختلف تمرین کرده است. در این صفحه فقط نماد آن را تمرین میکند.
اهداف
1- آشنایی با نماد تفریق و توانایی در نوشتن یک عبارت تفریق.
2- توانایی انجام تفریق با استفاده از انگشتان دست.
روش تدریس
* به دانشآموزان 4 تا چینه بدهید و از آنها بخواهید که یک چینه را کم کنند. در انجام این فعالیت از واژه منها یا تفریق استفاده کنید تا دانشآموزان به این درک برسند که کم کردن همان منها کردن است. سپس متناظر با این عمل یک عبارت تفریق بیان کنید. همین کار را با عددهای دیگر نیز انجام دهید.
* به صفحهٔ آغازین بخش برگردید و از دانشآموزان سؤالاتی را درباره تفریق بپرسید. به عنوان نمونه بپرسید اگر از چهار جوجه یک جوجه برود چند جوجه میماند؟ یا الان چند نفر در تصویر میبینی؟ اگر یکی از آنها برود چند نفر میماند؟ هر بار یک عبارت تفریق بیان کنید.
* ابتدا از دانشآموزان بخواهید عدد 4 را با انگشتان نشان دهند، سپس به آنها عدد یک را با انگشتان نشان دهید و از آنها بخواهید به این تعداد از انگشتان دست خود را ببندند، سپس بخواهید همین فعالیت را دو نفری با یکدیگر انجام دهند. پس از اطمینان از درستی انجام کار از آنها بخواهید فعالیت کتاب را انجام دهند به این صورت که با یک دست یک عدد را نشان دهند و با دست دیگر فرمان کم کردن را صادر کنند، تا حاصل تفریق به دست آید. از این بین نماد تفریق و نحوهٔ نوشتن یک عبارت تفریق را توضیح دهید.
توصیههای آموزشی
1- تا قبل از این صفحه دانشآموزان مفهوم تفریق را به صورتهای مختلف تمرین کردهاند، در اینجا نماد تفریق و نحوهٔ نوشتن عبارت تفریق آموزش داده میشود.
2- در این فعالیت یک دست عدد اوّل تفریق و دست دیگر عدد دوم یا تعدادی که باید کم شود را نشان میدهد. در صورتی که دانشآموزان در انجام عمل مشکل داشتند، شما میتوانید دست دوم را نشان دهید دانشآموزان به تعداد انگشتان دست شما از انگشتان دست خود ببندند.
3- خواندن عبارت تفریق را با دانشآموزان تمرین کنید.
4- انتقال انگشتان به دست دیگر میتواند یکی یکی و یا در صورت کسب مهارت با بیشتر از یک انگشت انجام گیرد برای مثال میتوان همزمان 2 انگشت یک دست را بست و از دست دیگر 2 انگشت را باز کرد.
5- میتوانید به صفحهٔ 31 مراجعه کنید و آن فعالیت را دوباره با انگشتان دست انجام دهید تا موضوع استفاده از انگشتان برای تفریق کردن یادآوری شود.
صفحه 94 کتاب درسی
بشمار و بنویس:
چند تا بودند؟ چند تا رفتند؟ چند تا ماندند؟ حالا یک عبارت تفریق برای شکلها بنویس.
توصیه به معلم: قبل از ورود به این صفحه میتوانید همین فعّالیت را با چیزهای ملموس و یا بیان داستان با دانشآموزان کلاس انجام دهید.
توصیه به والدین: در موقعیتهای زندگی روزمرّه، مفاهیم جمع و تفریق را با فرزند خود تمرین کنید.
اهداف
1- توانایی نوشتن عبارت تفریق، با توجه به تصاویر.
2- درک مفهوم تفریق و تمرین نوشتن عبارت تفریق.
روش تدریس
* از دانشآموزان بخواهید 4 تا دکمه روی میز بگذارند، سپس 2 تا را از آن جدا کنند، حال چند تا دکمه مانده است؟ برای آن یک تفریق بیان کنند از این دست فعالیتها برای دانشآموزان انجام دهید تا مفهوم تفریق بار دیگر برای دانشآموزان تداعی شود.
* مانند پرسشهای فوق با توجه به تصویر مربوط به صفحهٔ آغازین مسئلهای طرح کنید تا دانشآموزان برای آنها یک عبارت تفریق بیان کنند.
* فعالیت کتاب را انجام دهید. با توجه به تصویرها و نوشتن عدد متناظر هر تصویر عبارت تفریق به دست میآید اما شما در مورد هر کدام مفهوم تفریق و کم شدن را تکرار و عبارت تفریق را بخوانید.
توصیههای آموزشی
1- سعی کنید مفاهیم جمع و تفریق را در موقعیتهای طبیعی و واقعی برای دانشآموزان تداعی کنید.
2- در فعالیت مربوط به این تمرین توجه دانشآموز را به مفهوم تفریق جلب کنید، به عنوان نمونه در تصویر دوم بگویید: ابتدا 6 فیل بودند، 2 تا از این 6 فیل رفتند، حال چند تا فیل ماندهاند؟ سپس از دانشآموزان بخواهید با توجه به توضیح شما یک عبارت تفریق بنویسید.
3- از دانشآموزان بخواهید در مورد یک عبارت تفریق یک داستان بسازند و سپس آن داستان را نقاشی کنند. با انجام چنین فعالیتهایی مفهوم تفریق را تمرین کنید.
4- هر بار عبارت تفریق را بخوانید تا دانشآموزان با واژهها نیز آشنا شوند.
5- شکلهای این صفحه دقیقاً مشابه شکلهای صفحهٔ 31 کتاب است و دانشآموزان بیش از این به شکلهای مختلف تفریق را تمرین کردهاند.
صفحه 95 کتاب درسی
بشمار و بنویس:
مانند نمونه با کشیدن شکل یا رنگ کردن، جمع کن.
مربّع شگفت انگیز پایین را کامل کن.
توصیه به معلم: هدف این صفحه، تمرین راهبرد رسم شکل برای حلّ مسئله است.
توصیه به والدین: از فرزند خود بخواهید برای پیدا کردن جواب، از کشیدن شکل یا از چیزهای ملموس یا از انگشتان دست خود استفاده کند.
اهداف
1- آشنایی با راهبرد رسم شکل برای پیدا کردن حاصل جمع.
2- به کار بردن روشهای مختلف استفاده از شکل.
3- تمرین تکمیل مربع شگفت انگیز.
روش تدریس
* برای دانشآموزان یک عبارت جمع بنویسید و از آنها بخواهید با استفاده از چینه یا دکمه حاصل این عبارت جمع را به دست آورند. سپس بجای استفاده از چینه یا اشیاء معمولی دیگر از کشیدن شکل استفاده کنند و همان عمل را انجام دهند.
* حال به صفحهٔ آغازین بخش برگردید با توجه به تصویر یک داستان جمع بسازید و از دانشآموزان بخواهید با استفاده از رسم گردی یا سه گوش مسئله را مدلسازی کنند. به عنوان نمونه 4 نفر در خیابان در حال چراغانی کردن بودند که یک نفر صدای دیگران را شنید و به این 4 نفر اضافه شد، حال چند نفر مشغول کار هستند؟ دانشآموزان برای حل این مسئله میتوانند ابتدا 4 تا سه گوش بکشند و یک سه گوش دیگر نیز بکشند و تعداد آنها را بشمارند و حاصل را بیان کنند.
* حال از دانشآموزان بخواهید برای پیدا کردن حاصل هر جمع ابتدا کشیدن شکل را کامل کنند. با شمردن تعداد شکلها حاصل جمع را بنویسند. همچنین میتوانند از رسم چوب خط و یا رنگ کردن مربعها نیز کمک بگیرند در پایان از آنها بخواهید مربعهای شگفت انگیز را کامل کنند.
توصیههای آموزشی
1- یکی از راهبردهای حل مسئله، رسم شکل است که دانشآموزان در این فعالیت با این راهبرد آشنا میشوند.
2- تا این بخش کتاب پیدا کردن حاصل یک جمع مانند نمونههای داده شده برای دانشآموزان به شکل یک مسئله است اما کمکم با تمرین و تکرار جمعهای مختلف ممکن است حاصل را به صورت ذهنی و بدون نیاز به رسم شکل یا استفاده از اشیاء به دست آورند. در این صورت چنین عبارتهایی دیگر برای آنها مسئلهٔ نیست و جنبهٔ تمرین محاسباتی دارد.
3- در رنگ کردن مربعها و یا حتی کشیدن شکل میتوانند از دو رنگ مختلف استفاده کنند.
4- تا زمانی که دانشآموزان این نماد عدد 6 را به خوبی یاد نگرفتهاند از نوشتن عدد 6 با نماد دیگر آن اجتناب کنید.
5- در هنگام رنگ کردن مربعها توجه دانشآموزان را به ترکیب 5 و 5 مربعها جلب کنید.
صفحه 96 کتاب درسی
کامل کن:
مانند نمونه تفریق کن.
اندازهی هر شکل چند تا شکل کوچک است؟
توصیه به معلم: دانشآموز باید مقایسهی طول را به این صورت بیان کند؛ برای مثال، اندازهی نی از 10 تا چینه کمی بلندتر است.
توصیه به والدین: بهتر است فرزند شما خط زدن روی شکلها را از سمت راست و به ترتیب شروع کند تا شبیه کاری شود که بعداً روی محور انجام میدهد.
اهداف
1- درک انجام عمل تفریق روی یک شکل.
2- پیدا کردن حاصل تفریق با استفاده از راهبرد رسم شکل.
3- درک مفهوم تقریبی اندازه یک شیء و استفاده از واژه کمی بلندتر.
روش تدریس
* عبارتهای تفریقی را برای دانشآموزان بنویسید. به آنها آموزش دهید به اندازهٔ عدد اول یک شکل بکشند و به تعدادی که عدد دوم تفریق نشان میدهد از شکلها خط بزنند تا حاصل تفریق به دست آید. دو دانشآموز با قدهای مختلف را جلوی کلاس بیاورید و به عنوان نمونه بیان کنید:
«قد زهرا کمی بلندتر از قد زینب است» تا عبارت «کمی بلندتر از» برای دانشآموزان معنیدار شود. این کار را چندین مرتبه انجام دهید، همچنین میتوانید از دانشآموزان بخواهید طول اشیاء را با پاک کن خود اندازه بگیرند. برای مثال بگویند عرض کتاب ریاضی چند پاککن است؟ از اشیاء دیگر مثل چینه یا کلیپس هم استفاده کنید.
* با برگشت به صفحهٔ آغازین بخش هم میتوانید مسئلههایی برای تفریق طرح کنید و هم طولها را مقایسه کنید. برای مثال اندازهٔ درخت بلندتر از نردبان است.
* از دانشآموزان بخواهید فعالیتهای صفحهٔ 96 را انجام دهند. ابتدا نمونهٔ انجام شده را توضیح دهید. متناظر با عدد 6،6 دایرهٔ آبی رسم شده و متناظر با عدد 2،2 تا از آنها خط زده شده است. عدد 4 نشان میدهد 4 دایرهٔ خط نزده باقی مانده است. سپس عبارت تفریق را بخوانید. در ادامه، مقایسهٔ طولها را با واحدهای مشخص شده انجام دهید.
توصیههای آموزشی
1- در انجام عملیات تفریق با استفاده از راهبرد رسم شکل، دانشآموزان سعی کنند خط زدن روی شکلها را از سمت راست و به ترتیب انجام دهند تا شبیه کاری شود که بعداً روی محور صورت میگیرد.
2- اندازهگیری یک طول با یک واحد مشخص مثل پاککن، حتماً به صورت عملی تمرین شود.
3- میتوانید تمرینهایی به دانشآموزان بدهید که برای پیدا کردن حاصل تفریق، شکل را خودشان رسم کنند و سپس خط بزنند در تمرین کتاب تمام شکلها رسم شده است.
صفحه 97 کتاب درسی
بشمار و رنگ کن:
مانند نمونه برای هر عدد از یک رنگ استفاده کن و با رنگ کردن، جواب جمع را پیدا کن.
جاهای خالی را با عدد مناسب پر کن. نمونهی آخر را خودت رنگ کن.
توصیه به معلم: هدف این فعّالیت، تمرین جمع 3 عدد است. مثال آخر، انتخابهای متفاوتی دارد.
توصیه به والدین: در صورتی که فرزند شما آمادگی دارد، میتوانید جمعهای با عددهای کوچک را به صورت ذهنی تمرین کنید.
اهداف
1- آشنایی با جمع 3 عدد.
2- تمرین جمع 3 عدد با استفاده از راهبرد رسم شکل.
3- درک تجزیه یک عدد به عددهای کوچکتر و یا ترکیبهای بیشتر از 2 تایی یک عدد.
روش تدریس
* به دانشآموزان 6 چینه بدهید و از آنها بخواهید آن را به روشهای مختلف تقسیم کنند و بعد از انجام هر تقسیم عبارت جمع متناظر آن را بیان کنند. چنین فعالیت را برای 7، 8 یا 9 چینه هم انجام دهید.
* از دانشآموزان بخواهید به صفحهٔ آغازین بخش برگردند و 5 نفری که در کوچه هستند را به صورتهای مختلف تجزیه کنند. به عنوان نمونه 2 پسر و 1 پدر و 1 دختر، 4 مرد و یک زن، یک بزرگسال و 4 نوجوان و ...
* از دانشآموزان بخواهید با رنگهای دلخواه چینهای مربوط به هر عبارت جمع 3 عدد را رنگ آمیزی کنند. در تمرین آخر میتوانند جوابهای متفاوتی ارائه کنند. در واقع فعالیت آخر یک مسئله باز است و دانشآموز میتواند به روشهای متفاوت کار رنگ آمیزی را انجام دهد و پاسخهای جمع گوناگونی بنویسد.
توصیههای آموزشی
1- برای تمرین دوم بهتر است برای هر عدد 2، از یک رنگ متفاوت استفاده کنند.
2- توجه دانشآموزان را به چینهها یا مربعهای 5 تایی جلب کنید تا کار شمردن و پیدا کردن حاصل جمع سادهتر شود.
3- فعالیت اول کتاب که چینههای رنگی را نشان میدهد کاربرد بسیار خوبی از چینهها برای پیدا کردن ترکیبهای 2 تایی یا 3 تایی و یا بیشتر یک عدد است.
4- در تمرین سوم یادآور شوید که برای عدد صفر هیچکدام از چینهها رنگ نمیشود. بنابراین فقط دو رنگ دیده میشود.
5- بخش اول فعالیت ترکیبهای مختلف عدد 6 با چینه و در بخش دوم ترکیبهای مختلف عدد 7 با رنگ کردن مربعها کار شده است. مشابه این فعالیتها را میتوانید برای عددهای دیگر و یا تعداد جمعهای بیشتر از 3 تایی نیز انجام دهید.
6- مربعهای رنگ شده در واقع شکل دو بعدی همان چینهها است. لذا در صورتیکه چینه در اختیار ندارید میتوانید فقط از رنگ کردن مربعها استفاده کنید.
صفحه 98 کتاب درسی
با ابزار کار کن:
سمت راست شکل را با شابلون کامل کن. شکل را طوری رنگ کن که دو نیمهی آن مثل هم باشد.
توصیه به معلم: انتظار نداریم که تمام دانشآموزان بتوانند تمام شکلها را با شابلون و به صورت قرینه و دقیق رسم کنند. انتظار خود را با توان آنها متناسب کنید.
توصیه به والدین: توجّه فرزند خود را به تقارنهای محیط زندگی مثل فرش، گلیم یا پارچه جلب کنید.
اهداف
1- کسب مهارت در کار با ابزار شابلون.
2- توانایی رسم شکلهای قرینه با شابلون.
3- درک مفهوم تقارن و چگونگی استفاده از آن در طراحی یک شکل متقارن.
روش تدریس
* از دانشآموزان بخواهید در دو طرف کاغذ اشکال متقارن را با استفاده از شابلون بکشند و این کار را تمرین کنند. در صورت لزوم فعالیتهای قرینه کردن صفحههای 42 و 47 را یادآوری کنید.
* دانشآموزان میتوانند روی دیوار خانهها در تصویر صفحهٔ آغازین با شابلون طراحی کنند.
* از دانشآموزان بخواهید با شابلون شکلها را در نیمهٔ راست شکل رسم و سپس رنگ آمیزی کنند، به طوری که دو طرف شکل قرینهٔ یکدیگر باشند.
توصیههای آموزشی
1- ممکن است تمام دانشآموزان نتوانند کلیه شکلها را با شابلون و به صورت قرینه و دقیق رسم کنند، لذا باید صبور بود و با تمرین زیاد این توانایی را در دانشآموزان ایجاد نمود.
2- در صورتی که اندازهٔ شکلهای روی شابلون دانشآموزان با اندازهٔ شکلهای کتاب متفاوت است، تنها به قرینه بودن و مشابه بودن شکلها اکتفا کنید. برای مثال همین که در دو طرف خط دو دایرهٔ بنفش رسم شود کافی است. و یا به قرینه بودن مثلثها توجه شود.
3- خوبست نمونهای از شکلهای متقارن و یا تصاویری از گلیم و فرش و… که متقارن هستند به کلاس آورده و به دانشآموزان نشان دهید.
4- مهمترین شکل در قرینه یابی با شابلون مثلث است. در مورد مربع، مستطیل و دایره فقط تشخیص محل شکل قرینه کافی است اما در مثلث علاوه بر آن باید به جهت قرار گرفتن شکل نیز توجه کرد.
